Waarom vergrijzende landen sterker kunnen worden dan we denken

Het verhaal van de vergrijzing wordt meestal verteld in cijfers. Minder werkenden. Meer ouderen. Hogere kosten. Lagere groei. Het is een vertrouwd narratief, en een somber narratief. Maar cijfers, hoe indrukwekkend ook, vertellen zelden het hele verhaal. Soms verhullen ze meer dan ze onthullen.

Nieuw onderzoek van het BCG Henderson Institute suggereert precies dat. De vergrijzing van samenlevingen, zo stellen de onderzoekers, is geen onafwendbaar economisch verval. Het is een structurele verschuiving die landen kan verzwakken, maar ook kan versterken. Niet door harder te werken, maar door anders te denken over werk, productiviteit en welzijn.

Tegen het midden van deze eeuw zal vrijwel elk ontwikkeld land ouder zijn dan ooit tevoren. In bijna alle OECD-landen zal meer dan een vijfde van de bevolking ouder zijn dan 65. Wat vaak wordt gepresenteerd als een demografische last, is in werkelijkheid een test. Niet van aantallen, maar van keuzes.

Wat meten we als we succes meten

Lange tijd was economische groei het dominante criterium voor nationale vooruitgang. Een stijgend bbp gold als bewijs dat een samenleving functioneerde. In de praktijk bleek die maatstaf steeds minder toereikend. Welvaart groeide, maar het gevoel van vooruitgang bleef achter. Gezondheid, verbondenheid en zingeving bleken moeilijk in grafieken te vangen, maar des te bepalender voor hoe mensen hun leven ervaren.

Het Flourishing Pathway Model van het BCG Henderson Institute probeert die kloof te overbruggen. Het model kijkt niet alleen naar economische output, maar ook naar welzijn. Naar mentale en fysieke gezondheid, sociale relaties en betrokkenheid bij werk. Wat daaruit naar voren komt, is geen eenvoudige formule, maar een patroon. Landen die economische groei nastreven zonder aandacht voor welzijn ondermijnen zichzelf op termijn. Landen die welzijn loskoppelen van economische realiteit maken zichzelf kwetsbaar.

De meest veerkrachtige samenlevingen zijn die waarin beide elkaar versterken.

Japan als vooruitgeschoven spiegel

Japan is in dit verhaal geen uitzondering, maar een voorbode. Het land werd al in 2007 de eerste super-vergrijzende samenleving ter wereld. Sindsdien wordt het vaak aangehaald als waarschuwing. Stagnerende groei. Lage productiviteit. Een jonge generatie die zich afvraagt of er nog ruimte is voor hen.

Maar het Japanse voorbeeld laat ook iets anders zien. Namelijk dat stagnatie geen natuurwet is. Volgens het basisscenario van het BCG-model blijft de economische groei tot 2050 beperkt en verbetert het welzijn slechts marginaal. Maar wanneer Japan inzet op productiviteit, technologie en werkbetrokkenheid, ontstaat een ander beeld. De groei per hoofd kan meer dan verdubbelen. Het welzijn stijgt substantieel.

Het verschil zit niet in meer uren werken of het simpelweg opschuiven van de pensioenleeftijd. Het zit in productiviteit die mensen ondersteunt in plaats van uitput, in technologie die vaardigheden versterkt in plaats van vervangt, en in arbeid die ruimte laat voor autonomie en betekenis.

Productiviteit als culturele vraag

In veel debatten wordt productiviteit behandeld als een technisch probleem. Meer automatisering. Meer efficiëntie. Meer output per uur. Het onderzoek laat zien dat productiviteit ook een culturele vraag is. Hoe werk wordt georganiseerd. Wie toegang krijgt tot nieuwe vaardigheden. Of ervaring wordt gezien als ballast of als kapitaal.

Japan loopt achter in de adoptie van digitale technologie en kunstmatige intelligentie, vooral bij kleinere bedrijven. Niet omdat de technologie ontbreekt, maar omdat de structuren ontbreken om die technologie mensgericht in te zetten. Waar dat wel gebeurt, ontstaat een ander soort economie. Een economie waarin hogere productiviteit samenvalt met meer werkplezier en meer betrokkenheid.

Het is een stille verschuiving, maar een wezenlijke.

Wat dit betekent voor bedrijven

Vergrijzing is geen abstract beleidsvraagstuk. Het speelt zich af op de werkvloer, in winkels, in marketingafdelingen en bestuurskamers. Bedrijven die hun strategie blijven baseren op jonge doelgroepen en korte loopbanen, merken steeds vaker dat de werkelijkheid hen inhaalt.

In een ouder wordende samenleving verschuift waardecreatie. Loyaliteit wordt belangrijker dan snelle conversie. Vertrouwen belangrijker dan verleiding. Ervaring belangrijker dan snelheid. Organisaties die ouderen uitsluitend zien als kostenpost of nichemarkt missen het bredere beeld. Zij zien niet dat deze groep steeds vaker het economische en culturele middelpunt vormt.

Een andere manier van kijken

Wat het onderzoek van het BCG Henderson Institute uiteindelijk blootlegt, is geen beleidsblauwdruk, maar een perspectief. Vergrijzing vraagt niet om paniek, maar om verbeeldingskracht. Om het vermogen om economische systemen opnieuw te ontwerpen rond langere levens, veranderende ambities en andere vormen van productiviteit.

Voor Proudies Agency is dit geen theoretische exercitie. Het is dagelijkse praktijk. Wij werken met data, verhalen en merken die zich bewegen in deze nieuwe realiteit. Wat we zien, sluit naadloos aan bij de conclusies van het onderzoek. Ouderen zijn geen eindpunt van groei, maar het begin van een andere definitie ervan.

De landen en organisaties die dat tijdig begrijpen, zullen niet alleen economisch veerkrachtiger zijn. Ze zullen ook bijdragen aan een samenleving waarin ouder worden niet wordt gezien als verlies, maar als een volwaardige fase van betekenis, invloed en waarde.

Bronnen

Boston Consulting Group Henderson Institute, Countries with Aging Populations Can Thrive. Here’s How, oktober 2025
Organisation for Economic Co-operation and Development, demografische projecties
United Nations Population Division, World Population Prospects
Japan Information-technology Promotion Agency, AI-adoptiestatistieken
CB Insights, globale startup- en unicorndata

‍

‍